Bekisting is de tijdelijke mal waarin verse beton wordt gestort en gevormd tot deze voldoende uithardt om zelfdragend te zijn. Ze bepaalt vorm, maatvoering en oppervlaktekwaliteit van het betonelement en moet de verse betondruk en belastingen tijdens het storten opnemen.
Kort samengevat
- Bekisting geeft beton vorm en draagt belasting tot de beton zelfdragend is.
- Onderscheid tussen traditionele (hout) en systeembekisting (staal/aluminium met panelen).
- De verse betondruk volgens DIN 18218 bepaalt de dimensionering van wandbekisting.
- Ontkisten mag pas bij voldoende betonsterkte; termijnen hangen af van cement en temperatuur.
Wat is bekisting?
Bekisting is de tijdelijke constructie die verse beton in de gewenste vorm houdt totdat de beton voldoende sterkte heeft ontwikkeld om zichzelf te dragen. Ze bestaat uit een bekistingshuid (het contactvlak met de beton), een draagconstructie (gordingen, jukken, schoren) en verbindings- en ondersteuningsmiddelen. Naast de vormgeving moet bekisting alle belastingen opnemen: eigen gewicht van de beton, de verse betondruk, stortbelasting en windkrachten.
Welke soorten bekisting zijn er?
Traditionele bekisting
Bij traditionele of ambachtelijke bekisting wordt de mal ter plaatse opgebouwd uit hout, multiplex en balken. Ze is flexibel voor onregelmatige vormen en kleine werken, maar arbeidsintensief. De bekistingshuid bestaat vaak uit gefilmd multiplex voor een glad betonoppervlak.
Systeembekisting
Systeembekisting bestaat uit gestandaardiseerde, herbruikbare panelen van staal of aluminium met een geïntegreerd raamwerk. Denk aan wand-, kolom- en tafelbekisting. Voordelen zijn hogere montagesnelheid, gecontroleerde maatvoering en een groot aantal hergebruikcycli. Voor het bepalen van de benodigde hoeveelheid beton is een nauwkeurige uitzet nodig; gebruik hiervoor de betonvolume berekenen-tool.
Hoe groot is de verse betondruk?
De horizontale druk van verse beton op verticale bekisting is bepalend voor de dimensionering van wand- en kolombekisting. Deze wordt in Duitsland en breed in Europa berekend volgens DIN 18218. De maximale druk hangt af van de stortsnelheid, de consistentieklasse, de betontemperatuur en de verwerkingstijd. Bij snelle stort en zelfverdichtende beton (SCC) kan de druk oplopen tot de volle hydrostatische waarde.
| Factor | Effect op betondruk |
|---|---|
| Hoge stortsnelheid | Verhoogt de druk |
| Lage betontemperatuur | Verhoogt de druk (trager verstijven) |
| Vloeibare consistentie / SCC | Verhoogt de druk sterk |
| Vertragers | Verhogen de druk |
Wanneer mag je ontkisten?
Ontkisten mag pas wanneer de beton voldoende druksterkte heeft om zelfdragend te zijn en om oppervlakteschade te voorkomen. Voor niet-dragende zijbekisting kan dat al na circa één dag; voor dragende bekisting van vloeren en balken gelden langere termijnen, afhankelijk van cementtype, temperatuur en overspanning. De vereiste sterkte wordt in de praktijk vaak bepaald met een rijpheidsmeting of proefkubussen. Vroeg ontkisten zonder voldoende sterkte leidt tot scheuren, doorbuiging of afbrokkelende randen.
Waar moet je op letten bij de uitvoering?
- Lekdichtheid: naden goed sluiten om cementpapverlies en grindnesten te voorkomen.
- Ontkistingsmiddel: gelijkmatig aanbrengen voor een schone loskomst en fraai betonoppervlak.
- Stabiliteit: schoren en verankeringen dimensioneren op wind en betondruk.
- Maatvoering: haaksheid en waterpasstelling controleren vóór het storten.
Voor snelle controleberekeningen tijdens de voorbereiding zijn de rekentools handig.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen bekisting en betonmal?
Bekisting is het bredere begrip voor de volledige tijdelijke constructie inclusief draagwerk; de betonmal (bekistingshuid) is specifiek het contactvlak dat de vorm van de beton bepaalt.
Hoe lang moet bekisting blijven staan?
Zijbekisting van wanden en kolommen kan doorgaans na circa één dag verwijderd worden. Dragende bekisting van vloeren en balken blijft langer staan, afhankelijk van sterkteontwikkeling, temperatuur en overspanning.
Waarom is de betondruk belangrijk bij bekisting?
De verse betondruk bepaalt de belasting op verticale bekisting en dus de benodigde sterkte en verankering. Onderschatting leidt tot uitbuigen of bezwijken van de bekisting tijdens het storten.